Verhuizen naar Berlijn: eerste stappen voor wonen en papierwerk

Checklist: de eerste week

1. Trek in een tijdelijke plek waar je je kunt inschrijven (zie hieronder).
2. Boek meteen een afspraak bij een Bürgeramt (burgerzaken) op service.berlin.de: je moet je binnen twee weken na het intrekken inschrijven. Details: Anmeldung.
3. Zorg dat je een zorgverzekering hebt — die is verplicht voor iedereen die in Duitsland woont.
4. Neem een simkaart: prepaid is het makkelijkste begin; je hebt een identiteitsbewijs nodig om hem te activeren.
5. Koop een Deutschlandticket voor bus en trein: in 2026 kost het € 63 per maand.

Checklist: de eerste maand

1. Schrijf je in bij het Bürgeramt en bewaar de Meldebestätigung (inschrijvingsbewijs) goed — je hebt hem vaak nodig.
2. Open een betaalrekening (Girokonto).
3. Je fiscaal nummer (Steuer-ID) komt na je eerste inschrijving per post, dus zet je naam op de brievenbus. Is het na drie maanden niet gekomen, neem dan contact op met het Bundeszentralamt für Steuern (BZSt).
4. Heb je een verblijfsvergunning nodig, vraag die dan op tijd aan bij de Berlijnse vreemdelingendienst, het Landesamt für Einwanderung (LEA).
5. Meld je woning aan voor de Rundfunkbeitrag (omroepbijdrage) — of geef de bijdragedienst (Beitragsservice) het bijdragenummer van de persoon die al voor de woning betaalt.
6. Zet je documenten klaar en begin te zoeken naar een vaste woning.

Eerst tijdelijke woonruimte

Een eigen woning vinden in Berlijn kan lang duren, dus veel nieuwkomers beginnen met een gemeubileerde kamer of woning voor een paar weken of maanden (vaak aangeboden als „Wohnen auf Zeit”), een tijdelijke onderhuur (Zwischenmiete) of een kamer in een gedeelde woning (WG). Die zijn makkelijker te krijgen dan een gewone woning, maar gemeubileerde woningen kosten meestal meer, en contracten zijn vaak voor bepaalde tijd. Controleer wat er in de huur zit en welke opzegtermijn je hebt.

Vraag vóór het boeken of je je op het adres kunt inschrijven en of je de Wohnungsgeberbestätigung krijgt (de verklaring van de verhuurder dat je er bent ingetrokken). Maak nooit geld over voordat je de plek persoonlijk hebt gezien en een contract hebt getekend.

Bankrekening en zorgverzekering

Salaris, uitkeringen en huur lopen meestal via een betaalrekening. Banken vragen om een identiteitsbewijs en vaak om de Meldebestätigung. Elke consument die legaal in de EU verblijft, heeft ook zonder vast adres recht op een basisrekening (Basiskonto): de bank moet die binnen tien werkdagen na ontvangst van een complete aanvraag aanbieden, en de kosten moeten redelijk zijn. Met je eerste Duitse rekening begint meestal ook je kredietgeschiedenis bij SCHUFA, die veel verhuurders willen zien.

De meeste mensen zijn verzekerd bij een wettelijke zorgverzekeraar (Krankenkasse): werknemers kiezen zelf een verzekeraar, en hun deel van de premie wordt van hun salaris ingehouden. Een particuliere verzekering is alleen in bepaalde gevallen mogelijk, bijvoorbeeld voor zelfstandigen of werknemers met een hoog inkomen. Krijg je Grundsicherungsgeld (basisuitkering, voorheen Bürgergeld) van het Jobcenter, dan ben je meestal via het Jobcenter verzekerd. Heb je alleen een reisverzekering of een polis uit het buitenland, controleer dan op tijd of die genoeg is.

Verblijfsdocumenten: het LEA

EU-burgers hebben geen verblijfsvergunning nodig. Alle anderen hebben te maken met het LEA, vroeger de Ausländerbehörde (vreemdelingendienst) genoemd. Veel aanvragen — bijvoorbeeld voor werk, gezin of humanitaire redenen — worden nu online ingediend op berlin.de/einwanderung. Vraag aan voordat je visum of vergunning verloopt en bewaar de bevestiging van je aanvraag.

Als je uit Oekraïne komt

• Tijdelijke bescherming (verblijfsvergunning volgens §24 van de verblijfswet, AufenthG): de EU heeft die verlengd tot 04.03.2028. In Duitsland blijven §24-vergunningen die op 01.02.2026 geldig waren momenteel geldig tot 04.03.2027, ook als op de kaart een eerdere datum staat. Let op mededelingen van het LEA over de periode daarna.
• Nieuwkomers melden zich bij het aankomstcentrum in Reinickendorf en worden aan een deelstaat toegewezen. Word je aan Berlijn toegewezen, dan vraag je online aan bij het LEA en krijg je meteen een PDF-bevestiging van je recht op verblijf en werk. Volgens een EU-besluit moeten eerste aanvragers vanaf 05.08.2026 die in Oekraïne militaire verplichtingen hebben, in de regel aantonen dat ze die nakomen; vraag het LEA hoe dit in de praktijk wordt toegepast.
• Uitkeringen: tot je de vergunning of deze bevestiging hebt, betaalt het Sozialamt (sociale dienst) uitkeringen volgens de Asylbewerberleistungsgesetz (AsylbLG). Daarna betaalt het Jobcenter Grundsicherungsgeld als je kunt werken; anders is het Sozialamt bevoegd. Moet een instantie je huur betalen, lees dan wat je vóór het tekenen moet regelen.
• Een geplande wet zou mensen die vanaf 01.04.2025 zijn aangekomen van het Jobcenter naar AsylbLG-uitkeringen verplaatsen. Begin oktober 2026 is die nog niet in werking getreden — vraag je Jobcenter naar de actuele situatie.

Ticket, omroepbijdrage, telefoon en internet

• Deutschlandticket: € 63 per maand in 2026 voor lokale en regionale bussen en treinen in heel Duitsland (niet ICE of IC); het abonnement is maandelijks opzegbaar. Krijg je een sociale uitkering, vraag dan naar het goedkopere Berlin-Ticket S voor tariefzones AB (€ 27,50 per maand in 2026).
• Rundfunkbeitrag: momenteel € 18,36 per maand per woning, hoeveel mensen er ook wonen; in een WG betaalt één persoon voor iedereen. Ontvangers van Grundsicherungsgeld, AsylbLG-uitkeringen en sommige andere uitkeringen kunnen vrijstelling aanvragen.
• Telefoon- en internetcontracten: de eerste looptijd mag hoogstens 24 maanden zijn, en providers moeten ook een contract van hoogstens 12 maanden aanbieden; na de eerste looptijd kun je met een maand opzegtermijn opzeggen — en hetzelfde geldt als je verhuist naar een adres waar je provider de dienst niet kan leveren. Providers controleren vaak je kredietwaardigheid vóór een contract, dus prepaid is in het begin makkelijker.

Van tijdelijke woonruimte naar een eigen woning

• Lees hoe je een woning vindt in Berlijn en of een WG-kamer of een eigen woning beter bij je past.
• Kijk of je een WBS kunt krijgen; daarmee krijg je toegang tot gesubsidieerde woningen met een lagere huur.
• Ga goed voorbereid naar bezichtigingen met onze checklist voor bezichtigingen.
• Bekijk op Flat-Radar de catalogus met advertenties en maak een gratis zoekverzoek aan: verhuurders zien wat je zoekt, en nieuwe passende advertenties krijg je per e-mail.

Waar je hulp krijgt

• Huurdersadvies: elk Berlijns stadsdeel biedt gratis huurdersadvies (Mieterberatung) voor huurders die in het stadsdeel wonen.
• Migratieadvies: gratis adviesdiensten voor immigranten (Migrationsberatung) helpen volwassenen en jongeren met brieven van instanties, aanvragen en volgende stappen, vaak in meerdere talen. Je vindt er een in de buurt met de zoekfunctie BAMF-NAvI op bamf.de.
• Meer antwoorden over huren in Duitsland: al onze gidsen.

Verhuis je naar een andere Duitse stad?

Veel van deze checklist geldt overal in Duitsland: je moet je adres binnen twee weken na het intrekken inschrijven, en bankrekening, zorgverzekering, Deutschlandticket en omroepbijdrage werken landelijk hetzelfde. Wat verschilt zijn de instanties: buiten Berlijn schrijf je je in bij het Bürgerbüro of Einwohnermeldeamt van je gemeente, verblijfsvergunningen regelt de plaatselijke Ausländerbehörde in plaats van het Berlijnse LEA, en gratis huurdersadvies hangt af van je gemeente. Zoek deze instanties op de website van je gemeente op.